|
Welkom op de website van
Stichting Heemkundig Genootschap Castenray
Oprichting stichting:
Het ontstaan van de stichting was een gevolg
van het boek ‘Vastelaovend Same!’, dat
Carnavalsvereniging 'De Schânseknuppels' uit
Castenray in november 2000 bij gelegenheid van
het 44-jarig bestaan uitgaf. Bij het onderzoek
voor het boek kwam veel aan het licht dat
historisch gezien zeer interessant was, maar
niet in het carnavalsboek geplaatst kon
worden. Dit werd als bijzonder jammer ervaren
en de eerste stemmen gingen op om na dit
carnavalsproject iets te doen met de overige
historische gegevens.
31 januari 2001: eerste
oriënterend gesprek.
Aanwezig op deze eerste bijeenkomst zijn: Henk
Dinghs; Wim Jeuken; Toon Kuijpers; Hay
Strijbos; Jan Strijbos.
5 maart 2001: oprichtingsvergadering
Eerste bestuur:
Jan Strijbos, voorzitter
Henk Dinghs, secretaris/penningmeester
Wim Jeuken
Koos Kleeven-Duijkers
Toon Kuijpers
Hay Strijbos
Truus Tacken-Jenniskens
24 juni 2001: Notariële
akte
Geschiedenis van Castenray
Castenray is een van de dertien kerkdorpen van
de gemeente Venray. Het ongeveer 800 inwoners
tellende plaatsje met een oppervlakte van
circa 950 ha is gelegen in de uiterste
zuidoosthoek van deze gemeente, in het zuiden
grenzend aan de gemeente Horst aan de Maas.
Sinds 1996 wordt Castenray doorsneden door de
autosnelweg A73, die pal tegen de oostkant van
de dorpskern gelegen is.
Vroegste geschiedenis
Uit veldverkenningen en archeologisch
onderzoek op enkele locaties in Castenray is
gebleken dat er al heel vroeg menselijke
activiteiten in Castenray hebben
plaatsgevonden.
Op Castenrays grondgebied zijn tal van
artefacten gevonden uit het Neolithicum, de
Nieuwe Steentijd (5300-1500 v. Chr.); de
Bronstijd (1500-800 v. Chr.); de IJzertijd
(800 v. Chr.-12 v. Chr.); de Romeinse Tijd (12
v. Chr.-450 na Chr.); Merovingische Tijd
(450-750); Karolingische Tijd (750-1000);
latere middeleeuwse periode. Door Stichting
Heemkundig Genootschap Castenray werd in 2001
in samenwerking met de Archeologische
Werkgroep Venray onderzoek gedaan in het
ontgrondingsgebied Diepeling, gelegen in Klein
Oirlo op het punt waar de gemeentes Venray,
Horst aan de Maas en Meerlo-Wanssum bij elkaar
kwamen (bij een herindeling op 1 januari 2010
werd de gemeente Meerlo-Wanssum opgeheven).
Dit onderzoek aan de Diepeling leverde tal van
fraaie potscherven, vuursteenafslag,
vuurstenen
|

▲Castorbeker
|
|
spitsen, vuurstenen schrapertjes en
een vrij zeldzaam vuurstenen bijltje
op. In april 2006 vond Hay Strijbos
van het Heemkundig Genootschap aan de
Steegkamp in Castenray een Romeins
brandgraf met fragmenten van
jachtbekers. Dit laatste was zeer
bijzonder en nog niet eerder bij
archeologische onderzoeken in de regio
aangetroffen. Van de scherven werd een
jachtbeker of castorbeker
geconstrueerd. Deze is te zien in het
Venrays Museum. In heemkundelokaal ’t
Moēzehool te Castenray zijn diverse
archeologische vondsten te
bezichtigen.
|
Geschiedenis van de kerk
Uit verschillende oude kaarten, waarop
Castenray reeds vermeld wordt als Casterloe,
Castelo, Casloe, Kastloe, Kastelray en
anderszins, blijkt dat Castenray al een heel
oude plaats moet zijn. Hoe oud precies is niet
bekend.
Uit een oud geschrift weten we, dat op 23
januari 1434 in het dorp Casterloe van de
parochie van Venraede in het Luikse Diocees
een gewijd altaar gesticht werd ter ere en tot
lof van God, de Almachtige en de Zalige
Apostel Matthias, in eerder aangewezen,
onlangs gewijde Kapel….
Eind vijftiende eeuw werd tegen het kleine
kapelletje een hoog laatgotisch priesterkoor
gebouwd, dat de tijd goed heeft doorstaan. Het
staat er heden ten dage nog steeds. De kapel
werd jarenlang vanuit de St. Petrus'
Bandenkerk bediend door de Venrayse
geestelijkheid.
Bij een reorganisatie van het bisdom
Aken in 1804 werd de dorpsgemeenschap
Castenray ondergebracht bij de parochie
van de H. Gertrudis te Oirlo en de kapel
werd bediend door de kapelaan van Oirlo.
In 1804 werd het kapelletje uit 1434
vervangen door een kapel met een laag
schip.
►Het kapelletje na 1804 met het
hoge priesterkoor uit eind
vijftiende eeuw.
|
|
|
In 1910/1911 werd door de groei van het aantal
kerkgangers het kapelletje afgebroken. Tegen
het laatgotische priesterkoor werd een nieuwe
kapel met drie gewelfvakken en een rank
torentje gebouwd. Het schip werd vervangen
door een neogotisch schip van architect Caspar
Franssen (*Tegelen, 14 mei 1860 †Roermond, 5
januari 1932). Hij was een leerling van Pierre
Cuypers.
|
|
De bevolking van Castenray groeide en
het dorp streefde naar zelfstandigheid.
In 1922 werd Castenray door Mgr.
Schrijnen verheven tot rectoraat. Bij de
kerk werd een rectoraatswoning gebouwd,
die vanaf 1933 als pastorie gebruikt
werd. In dat jaar volgde namelijk de
verheffing van Castenray tot
zelfstandige parochie. De eerste pastoor
werd Richard Verheggen. Hij liet in 1933
het patronaat bouwen. In 1934 werd de
kapel onder leiding van architect Joseph
Franssen (zoon van Caspar Franssen)
uitgebreid tot een kerk met vier
gewelfvakken, een doopkapel, een
sacristie, een kinderkapel en een hoge
toren.
◄
De kapel met drie traveeën van na
1911.
|
Op 13 november 1944 bliezen de Duitse
bezetters de kerktoren op. Onder leiding van
pastoor Rieter werd de kerk, met wederom als
architect Joseph Franssen, herbouwd en
uitgebreid met een vijfde gewelfvak. In 1949
was de kerk met toren en al als eerste in
Limburg weer opgebouwd.
In de apsis van het koor bevinden zich drie
prachtige, gebrandschilderde ramen. Het
middelste is van de kunstenaarshand van
Charles Eyck en de twee andere zijn gemaakt
door Hans Truijen. Beiden zijn gerenommeerde
Limburgse glazeniers.
Sint Matthias
|
|
Al eeuwenlang wordt de H. Matthias in
Castenray vereerd. Toen de apostel Judas
Jezus had verraden en zelfmoord had
gepleegd, moest er een nieuwe apostel komen.
Matthias werd aan de elf apostelen
toegevoegd door loting. Hij wordt daarom ook
wel 'de dertiende apostel' genoemd. In de
Bijbel lezen we verder niets meer over de
lotgevallen van Matthias. Matthias zou in
Palestina zijn begraven. Daar trof keizerin
Helena zijn relieken aan, toen zij op zoek
was naar het kruis waar Jezus 300 jaar
eerder aan was gestorven. Op haar bevel
zouden de relieken door bisschop Agritius
naar Trier, haar zomerverblijf, zijn
overgebracht. Sint Matthias is de
parochieheilige van Castenray.
◄ Sint Matthias
|
Sint Brigida
Een andere heilige, die in de Castenrayse kapel
werd aangeroepen, was de H. Brigida, ook wel
Brigitta van Kildare genoemd. Zij werd in het jaar
436 uit Ierse ouders geboren. Een grote veesterfte
bracht in 1775 van heinde en verre pelgrims naar
het bedevaartsoord Castenray, om te bidden tot de
patrones van het vee. In 1927, toen de veestapel
getroffen werd door mond- en klauwzeer, werd in
het godshuis zelfs een altaar opgericht voor deze
patrones van het vee.
Op de feestdagen van Sint Matthias en Sint Brigida
kwamen vroeger honderden bedevaartgangers uit de
omliggende dorpen naar Castenray. Deze verering
duurde tot na de Tweede Wereldoorlog. Tot 1965 was
de feestdag van de H. Brigida nog opgenomen in de
parochieliturgie. Nadien is de verering van de
heiligen nagenoeg verdwenen.
Onderwijs
Al ver voordat er in 1922 een nieuwe school
gebouwd werd, was er sprake van een ‘school’ in
Castenray. Er was toen nog geen leerplicht en van
het onderricht en de vakbekwaamheid van de
onderwijzer moeten we ons niet al te veel
voorstellen. In een visitatieverslag van 27
september 1666 staat te lezen: De koster wordt
aangesteld door de buurtbewoners, hij heet
Antonius Nelis; hij heeft een eigen huis met een
grote tuin. Hij is ook tegelijk schoolmeeester.
In 1780 kwam Bernardus Leonard de Ponti met zijn
gezin naar Castenray en tot 1860 verzorgden enkele
De Ponti's het kosterschap en het onderwijs.
Eind 1860 werd de Castenrayse school opgeofferd
aan het belang van de school in Oirlo.
Van 1861 tot 1922 gingen de Castenrayse kinderen
door weer en wind te voet naar de school in Oirlo.
In het voorjaar van 1922 werd in Castenray een
nieuwe school geopend. Het eerste hoofd van de
school in Castenray was Herman Vollebergh.
In 1944 werd het schoolgebouw door het
oorlogsgeweld onherstelbaar verwoest. Na de oorlog
werd op de speelplaats voor het verwoeste gebouw
een houten barak geplaatst die tot 1950 dienst
deed als noodschool. In dat jaar werd een nieuw
schoolgebouw in gebruik genomen.
Op 1 augustus 2015 herhaalde de geschiedenis zich.
De Castenrayse school fuseerde met de school in
Oirlo. Het gebouw in Castenray werd gesloten en
sindsdien gaan de kinderen weer in Oirlo naar
school. Dit keer echter per fiets.
Oude boerderijen
In het verleden bestond Castenray uit slechts
enkele boerderijen. Deze waren gemaakt van hout en
een dak van stro of heideplaggen. Later kregen de
boerderijen wanden van gebakken stenen. Daarvoor
stonden er op een aantal plaatsen steenovens.
Momenteel telt Castenray nog drie boerderijen uit
circa 1700. Het zijn alle rijksmonumenten.
Voorzieningen
Het dorp Castenray heeft nog nauwelijks
voorzieningen. Een Chinees restaurant en één café
liggen vlakbij de kerk. In het voormalige
schoolgebouw is sinds 2019 Residence De Stek
gevestigd, een kleinschalig zorg- en
ontmoetingscentrum.
De trots van het bloeiende verenigingsleven is
echter het fraaie gemeenschapshuis ‘De Wis’. Het
prachtige pand is in 1933 gebouwd als patronaat en
heeft verder gediend als noodkerk en
kleuterschool. In 1986 onderging het een grondige
verbouwing en werd daarbij omgevormd tot
volwaardig gemeenschapshuis. In de kelderruimte
kwam een mooie vergadergelegenheid, ‘het
Beugelzaaltje’. In 2006 volgde weer een renovatie
en uitbreiding van het gebouw.
Van de vele verenigingen die Castenray telt,
werken er de laatste jaren steeds meer samen met
buurdorp Oirlo. Een ontwikkeling die in beide
dorpen als zeer positief wordt ervaren.

▲ De Wis Castenray.
|